Savol odatda shunday qo'yiladi: «dasturchini ishga olsam arzonroqmi yoki kompaniyaga bersammi?» To'g'ri javob raqamda, lekin raqamni to'liq yig'ish kerak. Quyida shu hisobning tayyor shakli bor — o'z summalaringizni qo'yib chiqing.
Nega bu savol 2026-yilda tez-tez chiqmoqda?
Chunki tizim endi bir marta qurilib qolmaydi. PP-190 qaroriga (23.05.2025) ko'ra 2026-yil 1-iyuldan markirovka qilingan tovar sotilganda markirovka kodi onlayn-kassa chekida majburiy aks etishi shart, ulgurji savdoda esa hisob-kitob faqat naqdsiz shaklda o'tkaziladi.
Ya'ni kassa dasturi, ombor va hujjat oqimi har chorakda o'zgarishga majbur. Shu sababli «kim qurdi» degan savol «kim qo'llab-quvvatlaydi» degan savoldan kamroq ahamiyatli bo'lib qoldi. Qaror shu nuqtadan boshlanadi.
Uch modelning asosiy farqi nimada?
Farq narxda emas, xarajat tarkibida va risk kimda turishida. Buni bir gapda ifodalash mumkin.
- +O'z dasturchisi — siz odamni sotib olasiz. Bilim ichkarida qoladi, lekin uning bo'sh vaqti, ta'tili va ketib qolishi ham sizniki.
- +Autsorsing — siz natijani sotib olasiz. Soliq, texnika va almashtirish pudratchida qoladi, lekin bilimning bir qismi tashqarida bo'ladi.
- +Frilanser — siz soatni sotib olasiz. Eng arzon start, lekin hujjat, kafolat va uzluksizlik bo'yicha eng zaif variant.
Universal g'olib yo'q. Bitta kompaniyada uchala model bir vaqtda ishlashi ham normal: doimiy mahsulot ichkarida, kampaniya sahifalari frilansda, integratsiya autsorsingda.
O'z dasturchisining haqiqiy yillik tannarxi qanday hisoblanadi?
IT bo'yicha rasmiy o'rtacha ish haqi statistikasi alohida chop etilmaydi, shuning uchun quyidagi summa — o'quvchi o'z raqamini qo'yishi uchun misol, bozor kesimi emas. Soliq stavkalarini esa buxgalteringiz bilan amaldagi tahrirda tasdiqlang.
- Qo'lga tegadigan ish haqi — misol uchun oyiga 12 000 000 so'm, ya'ni yiliga 144 000 000 so'm.
- Ish haqidan ushlab qolinadigan daromad solig'i va ish beruvchi to'laydigan ijtimoiy soliq ustiga qo'shiladi — bu misolda taxminan 39 000 000 so'm.
- Ish joyi: noutbuk, monitor, stol, litsenziyalar va ofis ijarasining ulushi — birinchi yilda odatda 25 000 000 – 35 000 000 so'm.
- Ishga qabul: vakansiya ochiq turgan 1–3 oy, suhbatlar, sinov muddati. Bu vaqt ishlab chiqarilmagan natija sifatida hisobga kirsin.
- Ta'til, kasallik va bayram kunlari: siz 12 oy to'laysiz, lekin haqiqatda ishlangan oy odatda 10,5 atrofida bo'ladi.
Shu besh banddan chiqadigan summa ko'pchilikni hayratda qoldiradi: 12 mln so'mlik ish haqi kompaniyaga yiliga 210–230 mln so'm atrofida tushadi. Ya'ni haqiqiy oylik tannarx e'lon qilingan ish haqidan taxminan 1,5 barobar yuqori.
12 oylik taqqoslash jadvali
Quyida bitta middle darajasidagi dasturchi bir yil davomida kerak bo'lgan holat uchun uchta model taqqoslangan. Autsorsing raqamlari — Innobek narxlari; frilanser ustuni stavka bo'yicha juda keng tarqalgani uchun oraliq shaklida berilgan.
| Xarajat moddasi | O'z dasturchisi | Autsorsing | Frilanser |
|---|---|---|---|
| Asosiy to'lov (12 oy) | 144 000 000 so'm (qo'lga 12 mln/oy) | 192 000 000 so'm (16 mln/oydan, to'liq bandlik) | Stavka bo'yicha, odatda eng past |
| Soliq va ajratmalar | ≈ 39 000 000 so'm | Kirmaydi — pudratchi tomonida | Shartnoma turiga bog'liq, ko'pincha rasmiylashtirilmaydi |
| Texnika va ish joyi | 25 000 000 – 35 000 000 so'm | Kirmaydi | Kirmaydi |
| Ishga qabul va sinov muddati | 1–3 oy natijasiz davr | 1–2 haftada ishga kirishadi | Bir necha kun, lekin tekshiruvsiz |
| Ta'til, kasallik, bayram | 12 oydan ≈ 10,5 oy ishlanadi | Yo'qolgan vaqt o'rni pudratchida qoplanadi | To'lanmaydi, lekin muddat cho'ziladi |
| Almashtirish riski | Ketsa — yana 1–3 oy va yangi tannarx | Shartnoma bo'yicha almashtiriladi | Yo'qolib qolsa, kafolat yo'q |
| Yillik jami (taxminiy) | ≈ 210 000 000 – 230 000 000 so'm | 192 000 000 so'mdan (QQS alohida) | Eng past start, eng yuqori noaniqlik |
Jadvalda ko'rinmaydigan bir narsani alohida ayting: autsorsing narxiga bulut serverlar, uchinchi tomon obunalari (to'lov tizimi, SMS, xarita, analitika) va tijorat litsenziyalari kirmaydi — ular sizning yuridik shaxsingizga rasmiylashtiriladi. O'z dasturchisi holatida esa bu xarajatlar baribir sizda qoladi.
Dasturchi haqiqatda necha soat ishlaydi?
Bu — hisobdagi eng ko'p e'tibordan chetda qoladigan qism. Shtatdagi dasturchiga siz to'liq oy uchun to'laysiz, lekin loyiha uchun sarflangan soat kamroq bo'ladi.
Sabablari oddiy: yig'ilishlar, boshqa bo'limlarning mayda so'rovlari, texnik nosozliklarni tuzatish, kutish davrlari. Kichik kompaniyalarda dasturchi ko'pincha printer sozlash va Wi-Fi tuzatish bilan ham shug'ullanadi.
Shuning uchun taqqoslashda soat tannarxini hisoblang. 15 000 000 so'mlik to'liq oylik tannarx 100 soat real ishga to'g'ri kelsa, bitta soat 150 000 so'mga tushadi. Autsorsingdagi soatbay model esa 150 000 so'mdan boshlanadi, minimal hajm oyiga 20 soat — ya'ni kam yuklanishda tashqi model deyarli har doim arzonroq.
Autsorsing: kuchli va zaif tomoni
Kuchli tomoni — tezlik va bashorat qilinadigan byudjet. Mutaxassis 1–2 haftada loyihaga kiradi, soliq va texnika bitta oylik summa ichida bo'ladi, byudjetda kutilmagan modda paydo bo'lmaydi.
Narx tarkibi ham ochiq. Innobek'da bitta mutaxassis to'liq bandlikda oyiga 16 000 000 so'mdan, 3–4 kishilik jamoa loyiha menejeri va texnik rahbar bilan 48 000 000 so'mdan, kengaytirilgan jamoa esa 110 000 000 so'mdan boshlanadi. Soatbay modelda stavka 150 000 so'mdan, minimal hajm oyiga 20 soat.
Zaif tomoni ikkita. Birinchisi — bilimning bir qismi tashqarida shakllanadi, shuning uchun hujjatlashtirish va repozitoriy sizning nomingizda bo'lishini shartnomaga yozib qo'yish shart. Ikkinchisi — minimal muddat bor: bitta mutaxassis uchun 2 oy, jamoa uchun 3 oy. Bir haftalik ish uchun bu model mos emas.
Frilanser qachon mantiqiy, qachon qimmatga tushadi?
Frilanser bilan ishlash aniq bir toifa vazifalarda eng foydali yechim: hajmi kichik, natijasi ko'rinadigan va tugaydigan ish. Masalan bitta qo'nish sahifasi, logotip, bitta hisobot shakli.
Qimmatga tushadigan joy boshqa. Doimiy ishlaydigan tizim frilanserga berilsa, uch xil muammo chiqadi: hujjat yo'q, kod bo'yicha huquq noaniq, va odam istalgan kuni javob bermay qo'yishi mumkin. Shundan keyin yangi mutaxassis eski kodni tushunishga sarflaydigan vaqt ko'pincha loyihani qaytadan yozishdan arzon bo'lmaydi.
«Avtobus riski» nima va uni qanday kamaytirish kerak?
Bu IT'da keng tarqalgan atama: agar bitta odam ertaga ishga chiqmasa, loyiha qanchalik to'xtaydi? Yakka dasturchi bilan ishlagan kompaniyalarda javob odatda achchiq bo'ladi — to'liq to'xtaydi.
- +Kod sizning repozitoriyingizda bo'lsin, pudratchi yoki xodim akkauntida emas. Bu shartnomaning birinchi bandi.
- +Serverlar, domen va uchinchi tomon xizmatlari kompaniya yuridik shaxsiga rasmiylashtirilsin.
- +Har oy qisqa texnik hujjat yangilansin: arxitektura, integratsiyalar ro'yxati, ishga tushirish tartibi.
- +Kamida ikkinchi odam kodni ko'rgan bo'lsin — autsorsingda bu texnik rahbar, shtatda esa ikkinchi dasturchi yoki tashqi audit.
- +Kirish huquqlari ro'yxati yuritilsin va xodim ketganda bir kun ichida yopilsin.
Bu beshta band deyarli hech narsa turmaydi, lekin aynan ular tizim to'xtaganda yuz millionlab so'mlik zararni oldini oladi.
Qachon haqiqatan o'z jamoangiz kerak?
Bu bo'limni yozish biz uchun foydali emas, lekin usiz maqola halol bo'lmaydi. Quyidagi holatlarda autsorsing emas, o'z jamoangiz to'g'ri qaror.
- +Dasturiy mahsulot sizning asosiy biznesingiz. Mahsulot sotilayotgan bo'lsa, u ustidagi bilim ichkarida bo'lishi shart.
- +Tizim kuniga o'nlab marta o'zgaradi. Doimiy va zich ish oqimida ichki jamoa soat bo'yicha arzonroq chiqadi.
- +Ma'lumot juda sezgir va uni tashqariga chiqarish mumkin emas. Bu holatda NDA yetarli emas deb hisoblasangiz, ichki jamoa yagona yo'l.
- +Sizda allaqachon texnik rahbar bor. Rahbarsiz jamoa yollash eng qimmat xato: dasturchilar bor, yo'nalish yo'q.
- +Gorizontingiz uch yildan uzun va byudjet barqaror. Jamoa qurish investitsiya, u qisqa loyihada o'zini oqlamaydi.
Qolgan hollarda aralash model ko'pincha eng arzoni bo'ladi: ichkarida bitta texnik rahbar yoki mahsulot egasi, tashqarida esa kerakli paytda kengayadigan jamoa.
Qo'llab-quvvatlashsiz qolishning narxi
Xarajat qilmaslik ham xarajat. Faraz qiling, savdo tizimingiz ish kunining yarmida to'xtadi. Kuniga 200 ta buyurtma, o'rtacha chek 300 000 so'm, marja 25% — yarim kunlik to'xtash 7 500 000 so'm sof foydani olib ketadi.
Shu bitta hodisa yillik qo'llab-quvvatlash byudjetining sezilarli qismini yeydi. Ikkinchi, sekinroq yo'qotish — moslashmagan tizim sababli qo'lda bajariladigan ish: buxgalter oyiga qo'shimcha 30 soat sarflasa, bu yiliga 360 soat va u hech qanday qiymat qo'shmaydi.
Tizim narxi uni qurish narxi emas. Tizim narxi — uni qurish va besh yil ishlatib turish narxi.
Qanday tanlash kerak: besh savol
- Bu ish keyingi 12 oyda doimiymi yoki tugaydimi? Tugaydigan ish — loyiha, doimiy ish — jamoa masalasi.
- Oyiga necha soat real ish bor? 40–60 soat bo'lsa, shtat deyarli har doim qimmat.
- Tizim to'xtaganda biznes to'xtaydimi? Ha bo'lsa, SLA va almashtirish majburiyati shart.
- Sizda texnik qaror qabul qiladigan odam bormi? Yo'q bo'lsa, birinchi yollash aynan shu odam bo'lsin.
- Byudjet gorizonti qancha? Uch yildan qisqa bo'lsa, ichki jamoa qurish odatda o'zini oqlamaydi.
Beshta javobni yozib chiqsangiz, qaror odatda o'zi ko'rinadi. Agar javoblar aralash chiqsa — bu normal va aynan shunday holatda aralash model eng arzoni bo'ladi.